{"id":7340,"date":"2021-12-07T10:39:44","date_gmt":"2021-12-07T10:39:44","guid":{"rendered":"http:\/\/www.spak.art.pl\/?p=7340"},"modified":"2021-12-07T10:39:45","modified_gmt":"2021-12-07T10:39:45","slug":"kiedy-tarcza-byl-smiech","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.spak.art.pl\/?p=7340","title":{"rendered":"Kiedy tarcz\u0105 by\u0142 \u015bmiech"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

Od dzi\u015b w Galerii W-Z przy schodach ruchomych Trasy W-Z na wystawie \u201eKiedy tarcz\u0105 by\u0142 \u015bmiech\u201d mo\u017cecie obejrze\u0107 rysunki i grafiki satyryczne publikowane lub przygotowane do druku w prasie polskiej przed 13 grudnia 1981 roku oraz \u2013 szczeg\u00f3lnie po tej dacie \u2013 w wydawnictwach podziemnych w tzw. drugim obiegu, w prasie zagranicznej lub powstaj\u0105cych \u201ddo szuflad\u201d artyst\u00f3w. \"\ud83d\uddde\"<\/p>\n\n\n\n

Prace pochodz\u0105 ze zbior\u00f3w Muzeum Karykatury im. Eryka Lipi\u0144skiego oraz z kolekcji rodziny Macieja \u0141ukasiewicza, Jerzego Brukwickiego oraz autor\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

10 grudnia 1981 roku, z niedzieln\u0105 dat\u0105 13 grudnia, do kiosk\u00f3w trafi\u0142 kolejny w tamtym roku, 50. numer tygodnika satyrycznego \u201eSzpilki\u201d. Na te kilka dni przed wprowadzeniem stanu wojennego w Polsce nikt ze wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w redakcji pisma nie spodziewa\u0142 si\u0119,
\u017ce sytuacja wok\u00f3\u0142 ulegnie tak dramatycznej zmianie. Przynios\u0142a ona brak wolno\u015bci, brak nadziei, brak mo\u017cliwo\u015bci swobodnej wypowiedzi. Ponure i niestety w wielu przypadkach dramatyczne realia stanu wojennego, smutna codzienno\u015b\u0107, problemy z zaopatrzeniem, pustki w sklepach i kolejki przed nimi, t\u0142umione si\u0142\u0105 strajki i uliczne demonstracje, brutalne dzia\u0142ania i metody stosowane przez S\u0142u\u017cb\u0119 Bezpiecze\u0144stwa, ZOMO oraz nachalna propaganda budzi\u0142y w spo\u0142ecze\u0144stwie strach, poczucie bezsilno\u015bci i rezygnacji. Brakowa\u0142o nadziei na zmian\u0119 sytuacji.<\/p>\n\n\n\n

Prawie natychmiast arty\u015bci, w tym rysownicy i graficy, zareagowali na wydarzenia w kraju. Jedni na miejscu, podejmuj\u0105c wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z wydawnictwami podziemnymi lub \u2013 ju\u017c p\u00f3\u017aniej \u2013 pr\u00f3buj\u0105c przemyci\u0107 ukryte symbole i aluzje w rysunkach publikowanych
po \u201euwolnieniu\u201d wskazanych tytu\u0142\u00f3w prasowych w oficjalnym obiegu. Inni, kt\u00f3rzy z wyboru lub przez przypadek znale\u017ali si\u0119 w nocy z 12 na 13 grudnia 1981 roku poza granicami kraju, sw\u00f3j sprzeciw wobec dzia\u0142a\u0144 systemu komunistycznego mogli wyrazi\u0107 w rysunkach zamieszczanych przez zagraniczne redakcje prasowe, chocia\u017cby w Wielkiej Brytanii (m.in. Andrzej Krauze w \u201eThe Guardian\u201d) lub w Stanach Zjednoczonych (m.in. Andrzej Dudzi\u0144ski, Janusz Kapusta, Andrzej Czeczot w \u201eThe New York Times\u201d). Powstaj\u0105ce w\u00f3wczas rysunki satyryczne i karykatury sta\u0142y si\u0119 interesuj\u0105cym i niezwyk\u0142ym rodzajem dokumentu nie tylko czasu stanu wojennego w Polsce od 13 grudnia 1981 do 22 lipca 1983, lecz tak\u017ce kilku nast\u0119pnych lat przed rokiem 1989.<\/p>\n\n\n\n

W Polsce rysunki satyryczne ukazywa\u0142y si\u0119 przede wszystkim w drugoobiegowych, konspiracyjnych gazetach i czasopismach, w w\u0119druj\u0105cych z r\u0119ki do r\u0119ki ulotkach, kartkach okoliczno\u015bciowych lub znaczkach tzw. poczty \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d. Stanowi\u0142y wyraziste, groteskowe, pe\u0142ne ironii lub nawet humoru komentarze do \u00f3wczesnych wydarze\u0144.
Jak zauwa\u017cy\u0142 Jerzy Brukwicki, krytyk sztuki i dziennikarz zajmuj\u0105cy si\u0119 tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 artystyczn\u0105 tamtego okresu, powstaj\u0105ce w\u00f3wczas rysunki i grafiki satyryczne sta\u0142y si\u0119 niezwyczajn\u0105 form\u0105 \u201e\u015bmiechu przez \u0142zy\u201d. By\u0142 to, wed\u0142ug niego, \u201eniezwykle oryginalny \u015bwiat konkretu, b\u0142yskotliwego komentarza, prostego znaku; wzbudzaj\u0105ce ogromn\u0105 ciekawo\u015b\u0107 terytorium spojrzenia na \u017cycie poprzez \u015bmiech i odrobin\u0119 optymizmu.\u201d Prace szybko
i skutecznie ze swoimi komunikatami trafia\u0142y do ludzi. O\u015bmiesza\u0142y partyjnych i rz\u0105dowych przyw\u00f3dc\u00f3w (\u201eulubionymi\u201d bohaterami satyry byli m.in. Wojciech Jaruzelski, Czes\u0142aw Kiszczak, Mieczys\u0142aw Rakowski), kpi\u0142y z cz\u0142onk\u00f3w Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego \u2013 nazwanej powszechnie \u201ewron\u0105\u201d i wyobra\u017canej najcz\u0119\u015bciej pod postaci\u0105 tego przedstawiciela ptasiej rodziny. By\u0142y swoist\u0105 manifestacj\u0105 braku zgody na rzeczywisto\u015b\u0107 stanu wojennego, tytu\u0142ow\u0105 tarcz\u0105 ochronn\u0105, sposobem na o\u015bmieszenie dzia\u0142a\u0144 \u00f3wczesnych w\u0142adz. Rysunki powstawa\u0142y w pracowniach tw\u00f3rc\u00f3w ju\u017c w\u00f3wczas uznanych, jak m.in. Julian Bohdanowicz, Jan Bokiewicz, Antoni Chodorowski, Jacek Fedorowicz, Zbigniew Jujka, Stefan Papp, Maciej Pietrzyk, Zbigniew Ziomecki. Tworzyli je i arty\u015bci kolejnego pokolenia, m.in. Zygmunt Januszewski, Wojciech Ko\u0142yszko, S\u0142awomir \u0141uczy\u0144ski, Jerzy Medy\u0144ski, Piotr M\u0142odo\u017ceniec, Szczepan Sadurski, Eugeniusz Skorwider oraz wielu autor\u00f3w dzisiaj cz\u0119sto trudnych do rozpoznania.<\/p>\n\n\n\n

Wystawa planszowa zatytu\u0142owana \u201eKiedy tarcz\u0105 by\u0142 \u015bmiech\u201d w Galerii W-Z prezentuje wyb\u00f3r kilkudziesi\u0119ciu prac polskich rysownik\u00f3w i grafik\u00f3w ze zbior\u00f3w Muzeum Karykatury im. Eryka Lipi\u0144skiego oraz z kolekcji prywatnych rodziny Macieja \u0141ukasiewicza, Jerzego Brukwickiego oraz artyst\u00f3w i zosta\u0142a zorganizowana w ramach warszawskich obchod\u00f3w rocznicy wprowadzenia stanu wojennego. Prezentacji towarzyszy\u0107 b\u0119dzie
4-odcinkowa seria filmowa pt. \u201eOpowie\u015b\u0107 noworoczna o rysunku\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Autorzy prac<\/strong>: Andrzej Adamowicz, Tomasz Bogus\u0142awski, Julian Bohdanowicz,
Jan Bokiewicz, Stanis\u0142aw Bukowski, Antoni Chodorowski, Andrzej Czeczot, Andrzej Dudzi\u0144ski (ps. Jan Kowalski), Jacek Fedorowicz, Jerzy Flisak, Jacek Frankowski, Wies\u0142aw Fuglewicz, Zygmunt Januszewski, Micha\u0142 J\u0119drczak, Zbigniew Jujka, Janusz Kapusta, Szymon Kobyli\u0144ski, Wojciech Ko\u0142yszko, Andrzej Krauze, Zbigniew Lengren, Edward Lutczyn, Monika \u0141obodzi\u0144ska, S\u0142awomir \u0141uczy\u0144ski, Edmund Ma\u0144czak, Jerzy Medy\u0144ski, Andrzej Mleczko, Piotr M\u0142odo\u017ceniec, Waldemar Moszkowski, S\u0142awomir Mro\u017cek, Leszek O\u0142dak, Stefan Papp, Andrzej Piekarski, Maciej Pietrzyk, Szczepan Sadurski, Eugeniusz Skorwider, Jacek Staniszewski, Stanis\u0142aw Szczuka, Zbigniew Ziomecki (ps. Andrzej Gall)
i inni autorzy nierozpoznani.<\/p>\n\n\n\n

El\u017cbieta Laskowska<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Od dzi\u015b w Galerii W-Z przy schodach ruchomych Trasy W-Z na wystawie \u201eKiedy tarcz\u0105 by\u0142 \u015bmiech\u201d mo\u017cecie obejrze\u0107 rysunki i grafiki satyryczne publikowane lub przygotowane do druku w prasie polskiej przed 13 grudnia 1981 roku oraz \u2013 szczeg\u00f3lnie po tej dacie \u2013 w wydawnictwach podziemnych w tzw. drugim obiegu, w prasie zagranicznej lub powstaj\u0105cych \u201ddo … <\/p>\n

Kontynuuj czytanie<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"class_list":["post-7340","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-aktualnosci","nodate","item-wrap"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.spak.art.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7340","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.spak.art.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.spak.art.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.spak.art.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.spak.art.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7340"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/www.spak.art.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7340\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7342,"href":"http:\/\/www.spak.art.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7340\/revisions\/7342"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.spak.art.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7340"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.spak.art.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7340"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.spak.art.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7340"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}